خبرنامه

لطفاً نشاني پست الكترونيك خود را براي دريافت اطلاعات و اخبار پايگاه، در كادر زير وارد كنيد.

ads
مقالات تخصصیآشنایی با برخی از روش‌های اندازه‌گیری مقدار هورمون‌ها

در بیماری‌های مختلف مقدار هورمون‌ها در خون افزایش یا کاهش می‌یابد. پزشک می‌تواند این گونه بیماری‌ها را با دانستن مقدار یک هورمون در خون تشخیص دهد. از این رو، پس از معاینه‌ی بیمار اگر برخی از نشانه‌های بیماری هورمونی را در او تشخیص دهد، بررسی هورمونی را به بیمار پیشنهاد می‌کند. بیمار به آزمایشگاه تشخیص طبی مراجعه می‌کند و در بخش هورمون‌شناسی از او مقداری خون می‌گیرند و با کمک ابزارها و روش‌های زیست‌شیمیایی میزان هورمون‌ها در خون وی اندازه گیری می‌شود.

    به طور معمول مقدار هورمون‌ها در خون بسیار پایین است. بنابراین، برای اندازه‌گیری هورمون‌ها باید از ابزارهای بسیار حساسی کمک گرفت تا بتوان مقدار عادی و غیرعادی را از هم تشخیص داد. در همه‌ی روش‌های اندازه‌گیری هورمون‌ها، پادتن‌ها (آنتی‌بادی‌ها) نقش بنیادی دارند. پادتن‌ها ملکول‌های پروتئینی هستند که دستگاه ایمنی در برابر ملکول‌های بیگانه تولید و ترشح می‌کند. هر نوع پادتن فقط به یک نوع ملکول خارجی متصل می‌شود. بنابراین می‌توان با تزریق تک‌تک هورمون‌ها به جانورانی مانند خرگوش دستگاه ایمنی آن‌ها را به ساختن پادتن‌های ویژه‌ی هر هورمون وادار کرد. برای مثال، با تزریق انسولین انسانی به خرگوش، دستگاه ایمنی جانور که این ملکول را بیگانه تلقی می‌کند به تولید پادتنی می‌پردازد که فقط به انسولین انسانی متصل می‌شود. این پادتن‌ها را می‌توان از خون جانور جدا و برای اندازه‌گیری هورمون‌ها به کار برد.


    سنجش رادیوایمنی:

اصول سنجش رادیوایمنی از این قرار است:

1. مقدار فراوانی پادتن برای هورمون مورد نظر آماده می‌شود.

2. مقداری هورمون خالص با ایزوتوپ رادیواکتیو نشان‌دار می‌شود.

3. مقداری از پلاسمای خون فرد مورد نظر با پادتن هورمون و مقدار مشخصی هورمون نشان‌دار مخلوط می‌شود.

در این مخلوط، هورمون موجود در پلاسما با هورمون نشان‌دار بر سر اتصال به پادتن با هم رقابت می‌کنند. در این رقابت مقدار هر یک از هورمون‌ها (غیرنشاندار و نشاندار) با غلظت آن‌ها متناسب است. اما مقدار پادتن باید کمتر از آن باشد که همه‌ی هورمون نشاندار و هورمون غیرنشان‌دار به آن متصل شوند.

4. پس از آن‌که رقابت به پایان رسید، مجتمع «هورمون‌پادتن» از بقیه‌ی مخلوط جدا و مقدار هورمون رادیواکتیو با دستگاه رادیواکتیوسنج اندازه‌گیری می‌شود.

اگر مقدار رادیواکتیو سنجش‌شده بالا باشد، نشان می‌دهد مقدار بسیاری هورمون نشان‌دار به پادتن‌ها متصل شده است. بنابراین مقدار اندکی هورمون غیرنشاندار با هورمون نشان‌دار رقابت کرده و بنابراین غلظت هورمون غیرنشان‌دار در پلاسمای مورد سنجش کم بوده است.

اگر مقدار رادیواکتیو سنجش شده پایین باشد، نشان می‌دهد مقدار اندکی هورمون نشان‌دار به پادتن‌ها متصل شده است. بنابراین مقدار بسیاری هورمون غیرنشان‌دار با هورمون نشان‌دار رقابت کرده و بنابراین غلظت هورمون غیرنشان‌دار در پلاسمای مورد سنجش بسیار بوده است.

5. برای این‌که اندازه‌گیری از حالت کیفی به حالت کمی (مقداری) تبدیل شود، رادیوایمنی با غلظت‌های مختلف اما مشخصی از هورمون غیر نشان‌دار انجام می‌شود. آن‌گاه منحنی استانداردی آماده می‌شود که با داشتن آن می‌توان غلظت یک هورمون را به طور دقیق مشخص کرد.

امروزه همه‌ی مواد لازم برای انجام رادیوایمنی برای سنجش هورمون‌ها در بسته‌بندی‌های ویژه‌ای به نام کیت در اختیار آزمایشگاه‌ها قرار می‌گیرد. چگونگی بهره‌گیری از کیت و در واقع چگونگی انجام رادیوایمنی در دفترچه‌ی راهنمای آن آمده است.

1. پادتن هورمون مورد نظر به ته لوله‌های ویژه متصل است.

2. هورمون نشان‌دار و هورمون غیرنشان‌دار به لوله‌ها افزوده می‌شوند.

3. دو هورمون برای اتصال به پادتن رقابت می‌کنند. هورمون‌هایی که متصل نشده‌اند شسته می‌شوند.

4. مقدار هورمون نشاندار با دستگاه تعیین و غلظت هورمون غیرنشان‌دار بر پایه‌ی آن محاسبه می‌شود.

سنجش هورمون

 

    سنجش ایمنی‌آنزیم: ELISA

این روش تفاوت بنیادی با سنجش رادیوایمنی ندارد. فقط در این روش به جای ماده‌ی رادیواکتیو از فعالیت آنزیمی بهره گرفته می‌شود. به عبارت دیگر، به جای هورمون نشان‌دار هورمونی به کار می‌رود که به آنزیم پراکسیداز متصل است. در صورتی که سوبسترا (ماده واکنشگر) آنزیم در محیط باشد، این آنزیم آن را به فرآورده‌ی رنگینی تبدیل می‌کند. با روش رنگ‌سنجی می‌توان مقدار فرآورده‌ی تولید شده و به عبارتی میزان هورمون نشان‌دار را تعیین کرد. در سنجش ایمنی‌آنزیم نیز تعیین مقدار هورمون در نمونه‌ی پلاسما به کمک منحنی استاندارد انجام می‌شود.

توجه: در این جا اصول کلی سنجش هورمون‌ها بیان شد. جزپیات این کار بر پایه‌ی نوع هورمون یا شیوه‌ی ابداعی شرکتی که کیت را تولید می‌کند، ممکن است اندکی تفاوت داشته باشد.  


   مقدار هورمونها و علتشناسی بیماریها

در این‌جا با یک مثال می‌خواهیم شرح دهیم که دانستن مقدار هورمون‌ها چگونه به ‍پزشک در تشخیص علت بیماری کمک می‌کند.

می‌دانید که غده‌ی هیپوفیز فعالیت بیش‌تر غده‌های هورمونی را تنظیم می‌کند. این غده با رهایی هورمون‌هایی به نام هورمون‌های تحریک‌کننده به درون خون باعث ترشح هورمون‌های دیگری از سایر غده‌ها می‌شود. برای مثال، هورمون هیپوفیزی TSH با اثر بر غده‌ی تیروئید باعث افزایش ترشح هورمون‌های تیروییدی (T3 و T4) از این غده می‌شود. از سوی دیگر، فعالیت ترشحی خود غده هیپوفیز در نظارت بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس است. هیپوتالاموس با رهایی هورمون‌هایی به نام هورمون‌های آزادکننده یا بازدارنده باعث ترشح یا مانع ترشح هورمون‌های تحریک‌کننده از هیپیوفیز می‌شود. برای مثال، هورمون هیپوتالاموسی TRH باعث رهایی TSH از هیپوفیز می‌شود. سپس TSH با اثر بر غده‌ی تیروئید بر ترشح T3 و T4 از این غده می‌افزاید. در حالت عادی وقتی میزان T3 و T4 در خون افزایش می‌یابد این هورمون‌ها با اثر روی هیپوفیز و هیپوتالاموس از میزان ترشح TSH و TRH از غده‌های مربوط، می‌کاهند و به طور غیرمستقیم مانع افزایش بیش از اندازه‌ی خود می‌شوند.

تنظیم هورمون

حال بیماری را در نظر بگیرید که نشانه‌های پرکاری تیروئید در او دیده شده است. آیا این بیمار به علت اختلال در کارکرد غده‌ی تیروئید به این عارضه دچار شده یا بیماری او به علت افزایش ترشح TSH از غده‌ی هیپوفیز است؟ اندازه‌گیری هورمون‌های تیروئید (T3 و T4) و TSH می‌تواند به علت‌شناسی بیماری کمک کند.

    • اگر مقدار هورمون‌های تیروئیدی (T3 و T4) در خون بالا باشد و مقدار TSH پایین باشد، نشان‌دهنده‌ی این است که پرکاری تیروئید به علت اختلال در خود تیروئید رخ داده است. برای مثال، در بیماری گریوز (Graves) که مهم‌ترین عامل پرکاری تیروئید است، به علت واکنش‌های خودایمنی پادتنی علیه‌ی گیرنده‌ی TSH (در سطح سلول‌های غده‌ی تیروئید) ساخته می‌شود. این پادتن باعث تحریک این گیرنده و افزایش تولید و ترشح هورمون‌های تیروئید می‌شود. با افزایش هورمون‌های تیروئیدی مقدار TSH کاهش می‌یابد. از این رو، در این بیماران مقدار T3 و T4 بالا و مقدار TSH پایین است. تعیین مقدار پادتن ضد گیرنده‌ی TSH علت‌شناسی را اصمینان‌بخش‌تر می‌کند.

    • اگر مقدار هورمون‌های تیروئیدی و مقدار TSH نیز بالا باشد، ممکن است پرکاری تیروئید به علت اختلال در هیپوفیز رخ داده باشد. سرطانی‌شدن هیپوفیز یا مقاومت آن به هورمون‌های تیروئیدی باعث افزایش ترشح TSH می‌شود. TSH با تحریک غده‌ی تیروئید مقدار ترشح T3 و T4 را افزایش می‌دهد. (منظور از مقاومت هیپوفیز به هورمون‌های تیروئید این است که این غده در پاسخ به افزایش T3 و T4 مقدار ترشح TSH را کاهش نمی‌دهد.)  


    یک مثال واقعی

خانمی 16 ساله به علت پوسته‌پوسته شدن پوست، کاهش رشد موها، خستگی و خواب‌آلودگی شدید و اندکی گرفتگی صدا به پزشک مراجعه کرد.

معاینه‌ی پزشک:

1. کاهش تعداد ضربان قلب واضح است.

2. همیشه احساس سرما دارد.

3. زیر چشم‌ها پف‌آلود است.

4. برون‌ده قلب و حجم خون کاهش یافته است‌.

بررسی آزمایشگاه :

1. T3 و T4 ، بالا

2. TSH ، بالا

3. TRH ، پایین

4. بررسی هیپوفیز، طبیعی

چون مقدار هورمون‌های تیروئید در این بیمار بالاست، وی باید نشانه‌های پرکاری تیروئید (مانند افزایش ضربان و برون‌ده قلب و احساس گرما و تعرق بسیار) را نشان دهد، اما برعکس نشانه‌های کاهش فعالیت تیروئید را نشان می‌دهد.

به نظر می‌رسد در این بیمار سلول‌های بدن به دلایل ژنتیکی یا عارضه‌ای به هورمون‌های تیروئیدی پاسخ نمی‌دهند. در نتیجه در این بیمار با وجود بالا بودن T3 و T4 نشانه‌های کم‌کاری تیروئید دیده می‌شود. چون مقدار هورمون‌های تیروئیدی بالاست، انتظار می‌رود مقدار TSH پایین باشد اما به نظر می‌رسد مقدار TSH به علت مقاومت هیپوفیز به هورمون‌های تیروئیدی افزایش یافته است.


منبع: پایگاه علمی جزیره دانش




کنگره فناوری های نوین آزمایشگاهی-مهر 94

پیامدهای بهره‌گیری از استروپیدهای آنابولیک
استروییدهای آنابولیک موادی مصنوعی هستند که ساختمان شیمیایی آن‌ها شبیه هورمون‌های جنسی مردانه (آندروژن‌ها) است و بنابراین نقش‌های زیستی این هورمون‌ها را تقلید می‌کنند. آن‌ها رشد ماهیچه‌های اسکلتی (اثرهای آنابولیک) و نمو ویژگی‌های جنسی مردانه (اثرهای آندروژنی) را تقویت می‌کنند. بنابراین، عبارت «استروییدهای آنابولیک آندروژنیک» نام مناسب‌تری برای این ترکیبات است.
هورمون‌های تیرویید و اهمیت سنجش آن‌ها

  هورمون‌های تیرویید و اهمیت سنجش آن‌ها

  پروفسور ناصر ملک‌نیا

  هورمون‌های تیروئید (T3 و T4) از آمینواسید تیروزین مشتق می‌شوند. حدود 95 درصد هورمونی که از غده‌ی تیروئید ترشح می‌شود، به صورت T4 (تیروکسین) است. با وجودی که میزان ترشح T3 از غده‌ی تیروئید بسیار ناچیز است، این هورمون نقش اصلی را ایفا می‌کند.


آشنایی با برخی از روش‌های اندازه‌گیری مقدار هورمون‌ها
در بیماری‌های مختلف مقدار هورمون‌ها در خون افزایش یا کاهش می‌یابد و پزشک می‌تواند این گونه بیماری‌ها را با دانستن مقدار یک هورمون تشخیص دهد. از این رو، پس از معاینه‌ی بیمار اگر برخی از نشانه‌های بیماری هورمونی را در او تشخیص دهد، بررسی هورمونی را به بیمار پیشنهاد می‌کند. در بخش هورمون‌شناسی از او مقداری خون می‌گیرند و با کمک ابزارها و روش‌های زیست‌شیمیایی میزان هورمون‌ها در خونش اندازه‌گیری می‌شود.
فیتواستروژن‌ها: استروژن‌های گیاهی

گونه‌های مختلف گیاهان ترکیباتی تولید می‌کنند که می‌توانند اثرات هورمون‌های استروژنی را در جانوران تقلید کنند یا در آن‌ها تداخل ایجاد کنند.دست کم 20 ترکیب شیمیایی در بیش از 300 گیاه از 16 خانواده‌ی گیاهی متفاوت شناسایی شده‌است. این ترکیبات که فیتواستروژن نامیده می‌شوند ضعیف‌تر از استروژن‌های معمولی هستند و در گیاهان دارویی، ادویه‌ ها (سیر و جعفری) دانه‌ها (سویا،گندم و برنج) سبزی‌ها (لوبیا، هویج و گوجه فرنگی)، میوه‌ها (خرما،انار،گیلاس،آلبالو و سیب) ونوشیدنی‌ها (قهوه) یافت می‌شوند.


بیوشیمی بیگانه: بررسی حیات بیرون از کره خاکی

  بیوشیمی بیگانه: بررسی حیات بیرون از کره‌ی خاکی

  اگر همواره مانند گذشته بیندیشید، همان چیزهایی را به‌ دست می‌آورید که تا کنون به دست آورده‌اید. فاینمن

biochemiran