جايزه ی نوبل شيمی به پروتئين فلورسنت سبز داده شد فرهنگستان علوم سوئد جايزه ی نوبل شيمی سال 2008 ميلادی را به يک دانشمند ژاپنی مقيم ايالات متحده ی آمريکا و دو دانشمند آمريکايی که بيش از چهار دهه درباره ی پروتئين فلورسنت سبز( GFP ) پژوهش کرده اند، اهدا می کند. اين پروتئين درخشان نخستين بار در سال 1962 در گونه ای ژله ماهی( Aequorea victoria ) مشاهده شد. از آن زمان اين پروتئين يکی از مهم ترين ابزارهای پژوهشگران شاخه های گوناگون علوم زيستی شده است. پژوهشگران به کمک اين پروتئين روش هايی برای ديدن فرايندهايی پديد آورده اند که پيش از نمی توانستيم آن ها را ببينيم، مانند شکل گيری سلول های عصبی در مغز و چگونگی گسترش سرطان. ده ها هزار پروتئين گوناگون در پيکر جانداران وجود دارد که فرايندهای شيميايی مهمی را به دقت تنظيم می کننند. اگر اين پروتئين ها کار خود را به درستی انجام ندهند، بيماری و نارسايی در پی آن می آيد. ازاين رو، مشخص کردن نقش پروتئين های مختلف در بدن ارزش زيادی برای پژوهشگران علوم زيستی دارد. کشف پروتئين فلورسنت سبز به پژوهشگران امکان داد که از آن برای نشان گذاری پروتئين های بی رنگ و ناديدنی بهره بگيرند. آن ها با کمک روش های مهندسی ژنتيک اين پروتئين را به پروتئين های ديگر وصل می کنند و سپس جابه جايی، برهم کنش ها و جايگاه پروتئين نشان دار شده را با اين نشانگر درخشان مشاهده می کنند. سرنوشت سلول های گوناگون را نيز می توان به کمک پروتئين فلورسنت سبز پيگيری کرد. برای مثال، اگر بخواهيم بدانيم سلول های توليدکننده ی انسولين چگونه در لوزالمعده ی جنين در حال رشد شکل می گيرند، اين پروتئين کار ما را آسان می کند. اين پروتئين را نخستين بار اوسامورو شيمومورا( Osamu Shimomura ) از گونه ای ژله ماهی که در جريان های ساحل غربی آمريکای شمالی شنا می کند، جداسازی کرد و دريافت که اين پروتئين زير نور فرابنفش به رنگ سبز می درخشد. سپس، مارتين چالفای( Martin Chalfie ) ارزش اين پروتئين را به عنوان نشانگر فلورسنت برای بررسی پديده های زيستی گوناگون نشان داد. او در يکی از آزمايش هايش شش سلول جدا را در کرم شفاف( Caenorhabditis elegans ) با اين پروتئين رنگ آميزی کرد. راجر وای. تسی ين( Roger Y. Tsien ) چگونگی فلورسنس شدن اين پروتئين را روشن کرد. هم چنين کاری کرد که پژوهشگران بتوانند پروتئين های گوناگون را به رنگ های متفاوتی دربياورند و بنابراين، هم زمان چند فرايند زيستی مختلف را پيگيری کنند. پروتئين فلورسنت سبز از 238 اسيدآمينه درست شده که به صورت زنجيره ی درازی به هم پيوند شده اند. اين زنجيره به شکل استوانه ی توخالی چين و تا می خورد. درون استوانه، اسيدآمينه های 65، 66 و 67 گروه شيمايی ويژه ای را می سازند که پرتو فرابنفش و نورآبی را جذب می کند و فلورسنت می شود. |